BPMN
BPMN Symbolen & Notatie: alle symbolen uitgelegd
Thom Uffing
BPMN symbolen vormen de bouwstenen van elk procesdiagram. Wie de notatie eenmaal kent, leest elk BPMN-model in één oogopslag. In deze uitleg lopen we de belangrijkste symbolen langs, groep voor groep, met een concreet voorbeeld erbij.
De officiële BPMN 2.0-notatie kent tientallen symbolen. Toch heb je er maar een handvol nodig om te starten. We beginnen daarom bij de vier kernvormen en breiden daarna rustig uit.
De vier kernsymbolen van BPMN
Bijna elk diagram bestaat uit vier basisvormen. Ken je deze, dan begrijp je de rode draad van elk proces:
Events (cirkels): een gebeurtenis, zoals de start of het einde van een proces.
Activities (afgeronde rechthoeken): een taak of stap, bijvoorbeeld "Factuur controleren".
Gateways (ruiten): een beslispunt dat het proces splitst of samenvoegt.
Flows (pijlen): de verbindingen die de volgorde aangeven.
Deze vier groepen zijn de kern van de BPMN-notatie. De rest van dit artikel zoomt op elke groep in.
Events: start, tussenstap en einde
Een event is een cirkel en markeert dat er iets gebeurt. De dikte van de rand vertelt je welk type het is:
Start-event (dunne cirkel): het beginpunt van het proces.
Intermediate-event (dubbele rand): iets dat tijdens het proces gebeurt, zoals een ontvangen bericht.
End-event (dikke rand): het eindpunt van het proces.
Zo zie je meteen waar een proces begint en stopt. Daardoor blijft zelfs een lang diagram overzichtelijk.
Activities: het echte werk
Een activity is een afgeronde rechthoek en staat voor een taak. Dit is waar het werk gebeurt. Er zijn twee veelgebruikte vormen:
Task: één enkele stap, zoals "Order goedkeuren".
Sub-process: een taak met een plusje, die zelf weer uit meerdere stappen bestaat.
Gebruik korte, actieve labels (werkwoord + object). Daardoor leest iedereen dezelfde stap op dezelfde manier.
Gateways: de beslispunten
Een gateway is een ruit en bepaalt de route door het proces. De belangrijkste varianten zijn:
Exclusive gateway (X): kies precies één pad, op basis van een voorwaarde.
Parallel gateway (+): volg alle paden tegelijk.
Inclusive gateway (O): kies één of meer paden.
Gateways maken keuzes expliciet. Zo voorkom je discussie over "wat gebeurt er als...". Meer weten? Lees onze uitleg over BPMN gateways.
Flows en swimlanes: verbinding en verantwoordelijkheid
Naast de kernsymbolen geven twee elementen extra context:
Sequence flow (doorgetrokken pijl): de volgorde van stappen.
Message flow (streepjespijl): communicatie tussen partijen.
Swimlanes (pools en lanes): rijen die tonen wie welke stap uitvoert.
Met swimlanes koppel je elke stap aan een rol of afdeling. Daardoor wordt verantwoordelijkheid in één blik duidelijk.
Een kort voorbeeld
Stel je een eenvoudige factuurgoedkeuring voor. Een start-event begint het proces, de taak "Factuur controleren" doet het werk, en een exclusive gateway vraagt: "Goedgekeurd?". Twee sequence flows leiden naar "Betaling inplannen" of "Terug naar afzender", waarna een end-event het proces afsluit. Zo zie je alle vier de kerngroepen samen in vijf symbolen.
Van symbolen naar een compleet diagram
De symbolen kennen is stap één. Ze foutloos combineren tot een gevalideerd model is stap twee. Dat handmatig tekenen kost tijd en oefening.
Met ModelMatic sla je het tekenwerk over: je zet een gesprek of tekst automatisch om in een correct BPMN 2.0-diagram, met de juiste symbolen op de juiste plek. Nieuw met de basis? Lees eerst Wat is BPMN?. Wil je meteen aan de slag? Probeer de BPMN AI Generator.
Conclusie
BPMN symbolen zijn eenvoudiger dan ze lijken. Met events, activities, gateways en flows leg je bijna elk proces vast. Voeg swimlanes toe en je toont ook nog wie waarvoor verantwoordelijk is.
BPMN wordt beheerd door de Object Management Group en is internationaal vastgelegd als ISO/IEC 19510:2013. De volledige notatie vind je in de OMG BPMN 2.0-specificatie en een toegankelijk overzicht op bpmn.org. Begin klein, kies één proces en laat AI het eerste diagram met de juiste symbolen voor je maken.
