BPMN Gateways uitgelegd (met voorbeelden)

BPMN gateways bepalen de route door een proces. Ze zijn de ruitvormige beslispunten die bepalen welk pad een proces volgt, of die paden splitsen en samenvoegen. In deze uitleg lopen we de belangrijkste gateways langs, met een concreet voorbeeld per type.

Zonder gateways is een BPMN-diagram slechts een rechte lijn. Juist de gateways maken keuzes en parallelle stromen expliciet. Daarom is dit het onderdeel dat elk realistisch proces nodig heeft.

Wat is een gateway in BPMN?

Een gateway is een ruit en stuurt de flow van een proces. Hij doet twee dingen: splitsen (één pad wordt meerdere) of samenvoegen (meerdere paden worden één). Het symbool in de ruit vertelt je welk type gateway het is en welke logica geldt.

Belangrijk: een gateway neemt zelf geen beslissing. Hij routeert op basis van gegevens of gebeurtenissen die eerder in het proces zijn bepaald.

Exclusive gateway (XOR)

De exclusive gateway, een ruit met een X, kiest precies één pad. Op basis van een voorwaarde gaat het proces de ene of de andere kant op, nooit beide.

Voorbeeld: na "Aanvraag beoordelen" bepaalt een exclusive gateway of het bedrag onder de €1.000 ligt. Zo ja, dan volgt "Automatisch goedkeuren". Zo nee, dan volgt "Handmatige controle". Er wordt altijd exact één route gekozen.

Parallel gateway (AND)

De parallel gateway, een ruit met een plus (+), activeert alle paden tegelijk. Er is geen voorwaarde; alle uitgaande stromen starten gelijktijdig.

Voorbeeld: na "Order bevestigd" start een parallel gateway tegelijk "Factuur opstellen" en "Magazijn informeren". Beide gebeuren parallel. Een tweede parallel gateway verderop wacht tot beide klaar zijn voordat het proces verdergaat (synchronisatie).

Inclusive gateway (OR)

De inclusive gateway, een ruit met een cirkel (O), kiest één of meer paden. Elke voorwaarde die waar is, wordt gevolgd.

Voorbeeld: na "Klantprofiel controleren" kan een inclusive gateway zowel "E-mail sturen" als "SMS sturen" activeren, afhankelijk van de voorkeuren van de klant: één van beide, of allebei.

Event-based gateway

De event-based gateway kiest een pad op basis van welke gebeurtenis het eerst plaatsvindt, in plaats van op data.

Voorbeeld: na "Offerte verstuurd" wacht het proces op een reactie. Komt er een "Akkoord ontvangen"? Dan volgt ondertekening. Verloopt eerst de timer van 14 dagen? Dan volgt een herinnering. De eerste gebeurtenis bepaalt de route.

Van gateways naar een compleet diagram

De juiste gateway kiezen is vakwerk: een verkeerde keuze maakt een proces onlogisch of onvolledig. Dat handmatig tekenen en controleren kost tijd.

Met ModelMatic zet je een gesprek of beschrijving automatisch om in een gevalideerd BPMN 2.0-diagram, met de gateways op de juiste plek. Nieuw met de notatie? Lees eerst Wat is BPMN? en BPMN symbolen.

Conclusie

Gateways zijn het stuur van elk BPMN-proces. Met de exclusive (kies er één), parallel (doe alles tegelijk), inclusive (kies één of meer) en event-based (eerste gebeurtenis wint) dek je vrijwel elke procesbeslissing af.

BPMN wordt beheerd door de Object Management Group en is vastgelegd als ISO/IEC 19510:2013. De volledige definitie van elke gateway vind je in de OMG BPMN 2.0-specificatie en een toegankelijk overzicht op bpmn.org. Begin klein en laat AI het eerste diagram voor je maken.